Opis
Oddajemy Państwu dzisiaj do rąk 16 z kolei monografię, dotyczącą wybranych problemów psychoprofilaktyki (wykaz wszystkich dotychczasowych pozycji znajduje się w Bibliografii). Jest to jednocześnie pozycja zamykająca 10. rok funkcjonowania kierunku PSYCHOLOGIA w Wyższej Szkole Ekonomii i Innowacji w Lublinie, a w jej ramach specjalności z psychoprofilaktyki i pomocy psychologicznej. Kiedy w 2009 roku uruchamialiśmy jednolite studia magisterskie nie brakło sceptyków twierdzących, że w tak trudnych czasach (Lubelszczyzna to ubogie środowisko) i w tak trudnym otoczeniu (działające w Lublinie bezpłatne studia psychologiczne w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II oraz w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej) nie mamy szans powodzenia. Tymczasem naszym atutem była zaakceptowana przez władze WSEI i konsekwentnie wspierana przez kanclerz WSEI mgr Teresę Bogacką autorska koncepcja studiów profesora Z.B. Gasia; realizowana przez zespół wybitnych profesorów (to m. in.: P. Boesler, P. Czarnecki, Z.B. Gaś, B. Kaczmarek, L. Łysiuk, K. Popielski, R. Porzak, M. Stepulak, J. Szopiński, W. Tuszyńska-Bogucka, Cz. Walesa, Z. Zaleski), wspieranych przez ponad 70 doktorów i magistrów, w tym liczną grupę praktyków. W efekcie podczas tej dekady staliśmy się wiarygodną uczelnią dla ponad 2 000 studentów na różnych tokach studiów (jednolite studia magisterskie; studia I stopnia; studia II stopnia; oraz prowadzone w systemie ITS studia dla licencjatów i magistrów). Spośród ponad 600 naszych absolwentów (w bieżącym roku akademickim prace dyplomowe przedstawi kolejnych prawie 100 studentów) 95% pracuje, prowadząc aktywność zawodową w różnych obszarach życia społecznego i gospodarczego.
Mijająca dekada to okres rozwijającej się działalności naukowej. W tym czasie pracownicy kierunku opublikowali osiem indywidualnych monografii naukowych oraz 35 monografii zespołowych. Uzupełnia je ponad 100 artykułów naukowych w czasopismach polskich i zagranicznych, własne czasopismo naukowe Horyzonty Psychologii oraz studenckie czasopismo naukowe Innowacje Psychologiczne.
W tym czasie zrealizowaliśmy 10 międzynarodowych oraz 16 krajowych projektów badawczych i badawczo-wdrożeniowych, zorganizowaliśmy ponad 30 konferencji naukowych, wśród których kluczowe miejsce zajmuje cykl konferencji: Problemy współczesnej profilaktyki, koncentrujących się na wiodących aspektach profilaktyki polskiej i światowej. Kolejno analizowaliśmy następujące zagadnienia: Profesjonalna profilaktyka w szkole (2010); Oblicza uzależnień (2011); Człowiek na rozdrożu w zmieniającym się świecie (2012); Człowiek w poszukiwaniu szczęścia (2013); Młodzież na progu dorosłości (2014); Nowe wyzwania profilaktyki (2015); Rodzina i wychowanie: fundament czy balast (2016); Szkoła wobec wyzwań współczesności (2017); Przyszłość profesjonalnej profilaktyki w świecie zagubionych wartości (2018); Profilaktyka zachowań ryzykownych w Polsce: koncepcje, osiągnięcia, problemy, perspektywy (2019).
Dzisiaj oferta kierunku PSYCHOLOGIA WSEI to jednolite studia magisterskie, studia I stopnia (licencjat), studia II stopnia (magisterskie), studia ITS dla licencjatów i magistrów; a także podyplomowe studia specjalizacyjne z psychologii transportu, podyplomowe studia specjalizacyjne z psychologii klinicznej, Psychologiczne Centrum Diagnozy i Terapii WSEI oraz nowoczesne Centrum Laboratoriów Psychologicznych, obejmujące: laboratorium psychologii transportu, laboratorium psychologii eksperymentalnej, laboratorium pomocy psychologicznej oraz laboratorium metod diagnostycznych.
Wyposażenie laboratoriów to między innymi: Wiedeński System Testów (zestaw oprogramowania komputerów, pedałów reakcyjnych, paneli reagowania, ekranów dotykowych, tarcz, ekranów bocznych: A3DW, AHA, CORSI, DAUF, DT, MLS, MTA, NVLT, PP, PST, RT, SIGNAL, SIMKAP, SMK, STROOP, ZBA), pierścień Landolta, noktometr, aparat do pomiaru otoemisji akustycznej (OAE), audiometr kliniczny wysokoczęstotliwościowy, posturograf, miernik czasu reakcji
prostej i złożonej, aparat Piórkowskiego, tablice Poppelreutera, aparat krzyżowy, wirometr, stereometr, aparat EEG, aparat Q-EEG, odniesienie do bazy normatywnej HBI, biofeedback, wariograf oraz gabinety pomocy indywidualnej i pracy grupowej, połączone lustrem fenickim, dwustronnie nagłośnione i umożliwiające pełną rejestrację prowadzonych działań.
Nasze laboratoria wzbogaciły się o zestaw najnowocześniejszych dostępnych obecnie urządzeń do TMS (Transcranial Magnetic Stimulation), umożliwiających nieinwazyjne badania w neurologii, neurofizjologii oraz neuropsychologii, w zakresie MEP (motorycznych potencjałów wywołanych), a także oddziaływań tworzących
alternatywę dla elektrowstrząsów, w tym zwłaszcza lokalnych, czasowych modyfikacji metabolizmu powierzchniowych struktur mózgu stosowanych w zaburzeniach lekoopornych. W skład zasobu wchodzi urządzenie do precyzyjnej stereotaksji i neuronawigacji oraz zestaw do rTMS z kompletem cewek do różnych lokalizacji pola, w tym z chłodzeniem, do stymulacji długotrwałych. Zestaw umożliwia potencjalnie badania z bieżącym monitoringiem za pomocą gęstego EEG. Studenci otrzymują możliwość szkoleń i uzyskiwania uprawnień do obsługi ww. urządzeń.
Laboratorium metod diagnostycznych dysponuje aktualnie najważniejszymi 115 psychologicznymi narzędziami diagnostycznymi, wykorzystywanymi zarówno w dydaktyce, jak i w pracach naukowo-badawczych.
Na studiach jednolitych i studiach II stopnia oferujemy studentom cztery specjalności (psychoprofilaktyka i pomoc psychologiczna; psychologia organizacji i zarządzania;
psychologia społeczna; psychologia sądowa i penitencjarna). Na studiach I stopnia oferujemy studentom pięć specjalności (psychologia w biznesie, psychologia w sporcie, psychologia w resocjalizacji, psychologia w promocji zdrowia; psychologia w reklamie i marketingu).
Oprócz standardowych zajęć kursowych nasi studenci mają możliwość uczestniczenia w Wykładach MISTRZÓW. Są to systematyczne spotkania z najwybitniejszymi polskimi psychologami, którzy są zapraszani przez studentów z wykładami, podczas których otrzymują honorowy tytuł MISTRZA PSYCHOLOGII. Do tej pory swoją obecnością i wykładami zaszczycili nas profesorowie: Marta Bogdanowicz, Andrzej Falkowski, Henryk Gasiul, Iwona Niewiadomska, Rafał Ohme, Piotr Oleś, Krystyna Skarżyńska, Stanisława Steuden, Jan Terelak, Dorota Turska i Jan Tylka.
Dla rozwijania swoich pasji naukowych i praktycznych nasi studenci mają Koło Naukowe Studentów Psychologii „Innowacje”, czasopismo studenckie Innowacje Psychologiczne, okazje do aktywnego udziału w projektach badawczych i badawczo-wdrożeniowych; wielokierunkowe zaangażowanie w wolontariat studentów psychologii, samodzielnie prowadzą Akademickie Centrum Wsparcia Rówieśniczego, zapewniające pomoc również studentom innych kierunków; uczestniczą w praktykach ciągłych i zadaniowych związanych z wybraną specjalnością, a także korzystają z wymiany międzynarodowej.
Nasze dotychczasowe osiągnięcia znalazły uznanie Polskiej Komisji Akredytacyjnej (ocena pozytywna – uchwała nr 974/2015 Prezydium Polskiej Komisji Akredytacyjnej z dnia 10 grudnia 2015 r. w sprawie oceny programowej na kierunku „psychologia” prowadzonym na Wydziale Pedagogiki i Psychologii Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji w Lublinie na poziomie jednolitych studiów magisterskich o profilu ogólnoakademickim). Uzyskaliśmy również Certyfikat akredytacyjny (AKR 062/W3/09_2018) Predictive Solutions (dawniej SPSS Polska) dla kursu „Statystyka w psychologii”.
Szczególnie ważnym naszym osiągnięciem jest uzyskanie – jako druga uczelnia w Polsce – akredytacji EuroPsy European Certificate in Psychology, w którym Krajowa Komisja Akredytacyjna Europejskiego Certyfikatu Psychologa EuroPsy, ustanowionego przez Europejską Federację Stowarzyszeń Psychologicznych EFPA potwierdza, że: program nauczania 5-letnich jednolitych studiów magisterskich w specjalnościach: (1) PSYCHOPROFILAKTYKA I POMOC PSYCHOLOGICZNA, (2) PSYCHOLOGIA ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIA, (3) PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA, (4) PSYCHOLOGIA SĄDOWA I PENITENCJARNA prowadzonych w Wyższej Szkole Ekonomii i Innowacji w Lublinie jest zgodny ze standardami EuroPsy.
W kontekście wszystkich powyższych osiągnięć znaczącą rolę odgrywają przedsięwzięcia i efekty związane z obszarem psychoprofilaktyki. Tworzymy zespół konsekwentnie od lat budujący Lubelską Szkołę Psychoprofilaktyki. Podstawą teoretyczną naszych działań jest koncepcja Z.B. Gasia, zgodnie z którą psychoprofilaktyka to interwencja wspierająca wychowanie i kompensująca niedostatki dojrzałości, obejmująca równolegle trzy obszary działania: wspieranie człowieka w radzeniu sobie z zadaniami rozwojowymi i wyzwaniami codziennej egzystencji; wprowadzanie i rozwijanie czynników chroniących przed dysfunkcjami i zaburzeniami; oraz osłabianie i eliminowanie czynników ryzyka, sprzyjających powstawaniu dysfunkcji i zaburzeń. Ostatecznie jest ona ukierunkowana na integralne rozwijanie pełnego zdrowia w czterech obszarach: zdrowia fizycznego (rozumianego jako prowadzenie zdrowego stylu życia, adekwatnego do wieku i stanu zdrowia), zdrowia psychicznego (rozumianego jako odpowiedzialność za siebie i współodpowiedzialność za innych, za środowisko i za świat), zdrowia społecznego (rozumianego jako konstruktywne wywiązywanie się z funkcjonalnych ról społecznych) oraz zdrowia duchowego (rozumianego jako posiadanie dojrzałego systemu wartości, poczucia osobistego sensu życia i sensu istnienia człowieka, patrz np. Gaś, 1998, 2006, 2011, 2016).
Niezwykle cenne jest dla nas to, że pozyskujemy do współpracy najwybitniejszych specjalistów z zakresu szeroko rozumianej profilaktyki z różnych ośrodków naukowych i pomocowych w Polsce i w świecie. Jednym z kluczowych elementów naszych działań są coroczne spotkania w ramach konferencji naukowych. Toczące się wtedy dyskusje, prezentacje koncepcji teoretycznych, dzielenie się ostatnimi wynikami prac badawczych i wdrożeniowych, owocują licznymi publikacjami i nowymi rozwiązaniami praktycznymi. W tym nurcie mieści się również niniejsza publikacja.
Monografia, którą oddajemy Państwu do rąk, zawiera piętnaście opracowań skoncentrowanych na kluczowych aspektach profilaktyki zachowań ryzykownych. Otwiera ją artykuł Krzysztofa W. Wojcieszka (Wyższa Szkoła Kryminologii i Penitencjarystyki w Warszawie), zatytułowany Czy Polska może wybić się na trzeźwość? Kompetencje POKOLENIA 1918 i POKOLENIA 2018 w zakresie profilaktyki problemów alkoholowych. Autor poddaje w nim analizie miejsce, jakie w kontekście historycznym w kulturze polskiej zajmuje używanie i nadużywanie alkoholu (zestawiając wyniki z doświadczeniami innych krajów), a następnie formułuje kluczowe zalecenia dla profilaktyki. Podkreśla również wagę zmian społecznych dla propagowania postaw trzeźwościowych oraz wskazuje na pozytywne trendy, jak chociażby obserwowany w ostatnich latach spadek spożycia alkoholu w populacji młodzieży.
Kolejny artykuł zatytułowany W kierunku profilaktyki opartej na wiedzy został przygotowany przez Krzysztofa Ostaszewskiego (Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie), który postawił sobie za zadanie przekonanie czytelnika, że współczesna profilaktyka wymaga pilnych zmian koncepcyjnych. Wskazując na wstępie, że mimo wielu działań edukacyjnych nadal obserwujemy przypadki działań intuicyjnych i przypadkowych, postuluje konieczność pełniejszego odwoływania się do zgromadzonej przez lata wiedzy na temat mechanizmów dysfunkcji oraz uwarunkowań i procedur skutecznego zmieniania zachowania. Przybliża więc istotę programów opartych na naukowych dowodach skuteczności, programów opartych na wiedzy naukowej, programów dobrych praktyk oraz tzw. programów szytych na miarę (czyli odpowiadających na zapotrzebowanie). Omawia wiodące nurty profilaktyki opartej na wiedzy, aby ukazać szczególne znaczenie wprowadzania i wzmacniania czynników chroniących. Na zakończenie formułuje zalecenia dla wspierania profilaktyki opartej na wiedzy.
Koncepcjom profilaktyki poświęcony jest również artykuł Katarzyny Jarosz (Uniwersytet Opolski) zatytułowany Model wielowymiarowej profilaktyki pozytywnej w teorii i praktyce pedagogicznej, w którym prezentuje autorski model wielowymiarowej profilaktyki pozytywnej. U jego podstaw leżą: koncepcja profilaktyki pozytywnej wg K. Ostaszewskiego oraz logoteoretyczna koncepcja egzystencji wg K. Popielskiego. Model uwzględnia również teorie szczegółowe (których dobór zależy od konstruktorów programu, znających potrzeby odbiorców) oraz założenia empiryczne. Zdaniem Autorki jest on szczególnie przydatny w profilaktyce selektywnej i wskazującej, co ilustruje przykładem autorskiego programu profilaktycznego Wsparcie wielowymiarowego rozwoju młodzieży.
Rozwiązaniami modelowymi zajmuje się także Sławomir Kania (Uniwersytet Opolski) w tekście zatytułowanym Kreowanie kultury szkoły poprzez promowanie wartości – w kierunku pozytywnej profilaktyki zachowań ryzykownych. Autor za punkt odniesienia przyjął perspektywę profilaktyki społecznej. Prezentuje istotę i rolę kultury szkoły w jakości funkcjonowania i rozwoju dzieci i młodzieży, w sposób szczególny odwołując się do obowiązującego w szkole systemu wartości oraz poglądów i przekonań nauczycieli. Swoje refleksje i wnioski odnosi do nurtu tzw. pozytywnej profilaktyki zachowań ryzykownych (a swoją drogą warto też podjąć szerszą dyskusję nad zagadnieniem: czy istnieje, a jeśli tak, to na czym polega negatywna profilaktyka zachowań ryzykownych).
Tematykę podejść koncepcyjnych zamyka artykuł Karoliny Kmiecik-Jusięgi (Akademia Ignatianum w Krakowie) pt. Czy młodzi potrzebują autorytetów? Wnioski z Ogólnopolskiej Kampanii Profilaktyczno-Edukacyjnej BĄDŹMY POSZUKIWACZAMI AUTORYTETU. Autorka przedstawia w nim założenia kampanii uzasadniając, jak wielką rolę w wychowaniu odgrywają wartości, normy i autorytety, które je uosabiają. Zasygnalizowała też strukturę i logistykę działania, które objęło swoim zasięgiem ponad 100 tys. uczniów, ponad 9 tys. rodziców i prawie 6 tys. nauczycieli. Przedstawione wybrane wyniki badań ewaluacyjnych wskazują na trafność teoretycznych założeń oraz efektywność praktycznych działań zrealizowanych w programie.
Kolejne artykuły koncentrują się na psychologicznych korelatach zachowań ryzykownych. Najpierw Monika Baryła-Matejczuk (Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie) w swoim artykule Pomiar wysokiej wrażliwości – przegląd dostępnych narzędzi i sposobów pomiaru wrażliwości przetwarzania sensorycznego (ang. Sensory
Processing Sensivity) u dzieci i osób dorosłych prezentuje możliwości pomiaru jednego z temperamentalnych predyktorów zachowań ryzykownych. Badania pokazują bowiem, że wysoka wrażliwość choć nie jest zaburzeniem, to w sprzyjających (czyli niekorzystnych) warunkach ułatwia podejmowanie zachowań problemowych. Autorka
przedstawia więc wykorzystywane w diagnostyce psychologicznej narzędzia: zarówno samodzielne jednowymiarowe, jak i wieloczynnikowe. Skłania się również ku stanowisku, iż cecha ta stanowi kontinuum, a więc pomiar jej natężenia jest ważny z perspektywy profilaktyki zachowań ryzykownych. Konieczne są zatem prace nad
polskimi wersjami uznanych w świecie narzędzi.
Inną zmienną istotną dla podejmowania zachowań ryzykownych jest impulsywność, a jej rolę w etiologii zachowań ryzykownych analizuje Grzegorz Kata (Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie) w artykule Tendencja do podejmowania zachowań ryzykownych przez uczniów szkół ponadpodstawowych o różnym poziomie impulsywności. Autor po przedstawieniu istoty zachowań ryzykownych i ich uwarunkowań, wśród których, zdaniem różnych badaczy, znaczącą rolę odgrywa poziom impulsywności, zaprezentował własny program badawczy, obejmujący młodzież o różnym nasileniu impulsywności. W analizach uzyskanych wyników badań skoncentrował się z jednej strony na postawach wobec zachowań ryzykownych, a z drugiej na deklarowanym zaangażowaniu w przejawianie zachowań ryzykownych.
Pozwoliło to zidentyfikować wzorce zachowaniowe uczniów o różnym poziomie impulsywności, co winno być uwzględniane w projektowaniu działań wychowawczych i profilaktycznych.
Kolejna zmienna to wypalenie, jakiego doświadczają uczniowie, a więc zjawisko, które ma niezbyt długą historię w badaniach psychologicznych, a dla niektórych psychologów wręcz nie istnieje. W tym kontekście niekwestionowanej wartości jest praca przygotowana przez Piotra Kwiatkowskiego (Uniwersytet Wrocławski), zatytułowana Wypalenie uczniowskie – erozja pozytywnych stanów mentalnych w toku pełnienia roli ucznia i jej wybrane uwarunkowania. Poświęcona jest ona testowaniu autorskiego modelu teoretycznego, który uzależnia wypalenie uczniowskie w pierwszym rzędzie od ekspozycji na stres szkolny i bezradności intelektualnej oraz wtórnie od poziomu zasobów adaptacyjnych. Autor w badaniach młodzieży analizował współzależności między następującymi zmiennymi: wypalenie uczniowskie, bezradność intelektualna uczniów, stres szkolny, resiliencja indywidualna, funkcjonalność wychowawcza rodziny generacyjnej, cechy ADHS oraz stabilność emocjonalna i sumienność. Zastosowane analizy pozwoliły na wysunięcie wniosku, że głównym źródłem wypalenia uczniowskiego jest specyfika funkcjonowania dydaktyczno-wychowawczego szkoły oraz funkcjonalność zasobów indywidualnych uczniów (zwłaszcza resiliencji indywidualnej), a w związku z tym najlepszą drogą do redukowania wypalenia uczniowskiego jest modyfikacja działań dydaktyczno-wychowawczych szkoły oraz wzmacnianie systemu zasobów adaptacyjnych uczniów.
Obraz samego siebie jest jedną z wiodących zmiennych istotnych dla jakości funkcjonowania człowieka (zarówno konwencjonalnego, jak i dysfunkcjonalnego), a więc również dla projektowania skutecznych programów profilaktycznych. Świadomość tego faktu stała się inspiracją dla ks. Jacka Łukasiewicza i Wiesława Kowalskiego
(Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie), którzy w swoim artykule Obraz samego siebie a postawy wobec seniorów u młodzieży wkraczającej w dorosłość podjęli
próbę odpowiedzi na pytanie o to, jakie cechy osobowości młodych dorosłych ujawniające się w obrazie samego siebie współwystępują z określonymi postawami wobec
seniorów. Po poddaniu badaniom 180-osobowej grupy młodych dorosłych Autorzy zastosowali metodę regresji wielowymiarowej, dzięki czemu zidentyfikowali predyktory Szacunku i Wsparcia, Odtrącenia i Niezrozumienia oraz Dystansu społecznego. Na tej podstawie sformułowali zalecenia zarówno dla działań wychowawczych, jak i profilaktycznych.
Podejmowanie zachowań ryzykownych ma również swoje podłoże neurofizjologiczne. Temu zagadnieniu poświęcony jest artykuł Iwony Łuszczewskiej-Sierakowskiej (Uniwersytet Medyczny w Lublinie), Romana Chwedorowicza i Tadeusza Studzińskiego (Instytut Medycyny Wsi w Lublinie) zatytułowany Rozwój limbicznego układu nagrody i kory mózgowej u nastolatków a picie alkoholu. Czytelnik otrzymuje do rąk bogaty przegląd wiedzy na temat używania alkoholu przez nastolatków; istoty procesu dojrzewania neuropsychologicznego w okresie adolescencji; specyfiki układu nagrody oraz roli, jaką odgrywa w nim dopamina (ze szczególnym uwzględnieniem okresu adolescencji); adaptacji układu nagrody na działanie alkoholu oraz wpływu alkoholu na sieć główną, wzbudzeń podstawowych i wykonawczą
kory mózgowej. Wiedza ta pozwala urealnić oczekiwania skuteczności zarówno od działań profilaktycznych, jak i terapeutycznych w przypadku używania alkoholu.
Używanie, a zwłaszcza nadużywanie i uzależnienie od alkoholu wiążą się z szeregiem zachowań aspołecznych i antyspołecznych. Wśród nich wiodącą rolę pełni przemoc. Zagadnieniu temu poświęcony jest artykuł Piotra Szczukiewicza (Specjalistyczna Poradnia Psychoprofilaktyki i Terapii Rodzin w Lublinie) pt. Specyfika problemów alkoholowych a przemoc domowa. Na wstępie Autor zaprezentował dane epidemiologiczne dotyczące spożywania alkoholu oraz specyfikę problemów alkoholowych, do których należy również związek między używaniem alkoholu a występowaniem zachowań agresywnych i przemocy (choć niektórzy kwestionują ten związek). Bezlitosne są jednak badania empiryczne, które potwierdzają istnienie takiego związku, wskazując jednocześnie na dwa mechanizmy wpływu: neurobiologiczny (czyli modyfikowanie przez alkohol funkcjonowania układu nerwowego) oraz psychospołeczny (o charakterze pośredniczącym). Co więcej, konieczna jest precyzja w definiowaniu i identyfikowaniu zachowań przemocowych, uwzględniająca zarówno kontekst prawny, jak i kliniczny. Dopiero takie ujmowanie związku alkohol – przemoc pozwala na profesjonalne konstruowanie programów profilaktycznych i resocjalizacyjnych.
Kolejne dwa artykuły dotyczą specyfiki działań profilaktycznych wobec osób doświadczających chorób somatycznych. W pierwszym z nich Anna Mazur i Tomasz Saran (Instytut Medycyny Wsi w Lublinie) zatytułowanym Psychospołeczne zasoby odpornościowe a funkcjonowanie społeczne pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów zajęli się identyfikacją czynników umożliwiających konstruowanie skutecznych oddziaływań o charakterze interwencji psychoprofilaktycznej. Omawiają kolejno istotę reumatoidalnego zapalenia stawów, psychospołeczne zasoby odpornościowe pacjentów, społeczne funkcjonowanie pacjentów i na tej bazie prezentują własny program badawczy i jego wyniki. Poszukując odpowiedzi na pytanie o związek między psychospołecznymi zasobami odpornościowymi a jakością funkcjonowania społecznego pacjentów poddali badaniom dwie grupy chorych na RZS (kobiety i mężczyzn). Uzyskane wyniki pozwoliły zidentyfikować kluczowe wyznaczniki radzenia sobie z chorobą zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Dane te pozwolą na bardziej precyzyjne i dostosowane do płci profilowanie działań psychoprofilaktycznych.
Natomiast Jacek K. Olszewski (Wyższa Szkoła Humanitas w Sosnowcu) w swoim artykule Wpływ chorób cywilizacyjnych zagrażających życiu na radzenie sobie z trudnościami życiowymi w kontekście profilaktyki trzeciorzędowej skoncentrował się na pacjentach onkologicznych oraz kardiochirurgicznych, traktując ich dolegliwości
jako choroby cywilizacyjne. Za cel swojego programu badawczego przyjął pytanie dotyczące tego, na ile doświadczanie choroby zagrażającej życiu wpływa na sposób
radzenia sobie z trudnościami życiowymi. Uzyskane wyniki badań, dotyczące specyfiki funkcjonowania chorych z różną diagnozą, wskazują, że konieczne jest takie
profilowanie profilaktyki trzeciorzędowej, aby uwzględniała ona istotę choroby i wynikające z niej trudności życiowe.
Książkę zamyka tekst filozofa Roberta T. Ptaszka (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II) zatytułowany Utrata człowieczeństwa – zagrożenie ostateczne. Jest to swoista refleksja nad kondycją człowieka, przypominająca, że ważne jest, co i jak robimy, aby ograniczać występowanie i negatywne skutki zachowań ryzykownych, ale ważniejsze jest to KIM jest człowiek i co robi z sobą i ze światem. Bo nie jest ważne, jakimi hasłami się posługuje, ważniejsze jest to, czy jest BUDOWNICZYM czy
NISZCZYCIELEM. Jeżeli więc nawet kogoś znudziła lektura pierwszych kilkunastu artykułów, to ten ostatni jest lekturą obowiązkową dla specjalistów zajmujących się
psychoprofilaktyką.
