Osobowościowe korelaty szantażu emocjonalnego w relacjach rówieśniczych adolescentów

Anna Mazur, Ewa Abramowicz

Streszczenie


W wieku adolescencji potrzeba utrzymywania relacji rówieśniczych jest niezwykle istotna dla prawidłowego rozwoju młodej osoby, realizacji zadań rozwojowych typowych dla tego okresu oraz prawidłowego przygotowania się do wejścia w dorosłe życie i pełnienia konkretnych ról społecznych i osobistych (Oleszkowicz i Senejko, 2013). Z uwagi na fakt, iż relacje rówieśnicze są tak ważne dla prawidłowego rozwoju młodzieży, należy zwracać uwagę na czynniki mogące je istotnie zaburzać. Wśród wielu zagrożeń tego okresu istotnym wydaje się szantaż emocjonalny występujący w relacjach rówieśniczych. Jest on definiowany, jako silna forma manipulacji. U jego podłoża leży lęk, niska samoocena zarówno sprawcy, jak i ofiary, a także poczucie zobowiązania oraz winy osoby szantażowanej. Szantażysta stosując sprytnie zamaskowane techniki manipulacyjne zdobywa uległość i podporządkowanie ofiary, dzięki czemu może kierować jej postępowaniem, co umożliwia mu realizację własnych osobistych celów. Osobie szantażowanej jest niezwykle trudno zorientować się w sytuacji, w której się znalazła oraz samodzielnie sobie z nią poradzić (d’Almeida 2004; Doliński, 2003; Łukaszewski, Doliński, Maruszewski i Ohme, 2009; Forward i Frazier, 2012 Mandal, 2008). Ponadto, na co wskazują wyniki dotychczas przeprowadzonych badań, jednostka będąc ofiarą, sama zaczyna przyjmować rolę sprawcy (Mazur i Mazur, 2013; Pawelec i Łukasiewicz, 2012). Otrzymane dane empiryczne informują, że w sytuacji psychomanipulacji kluczową rolę odgrywają cechy osobowość osób w nią uwikłanych. Przeprowadzone analizy korelacyjne pozwoliły stwierdzić, iż istnieje wprost proporcjonalny związek pomiędzy przyjmowaniem roli sprawcy i ofiary szantażu emocjonalnego a neurotycznością. Natomiast, ugodowość partnerów interakcji pełni rolę czynnika chroniącego przed manipulacją. Również sumienność ujemnie koreluje z pełnieniem roli ofiary. Otrzymane wyniki mogą posłużyć opracowaniu programów profilaktycznych i korekcyjnych wspierających młodzież. Próbę badawczą stanowiło 99 uczniów Liceum Ogólnokształcącego w Tarnobrzegu. Zastosowanymi metodami badawczymi był: Inwentarz Osobowości NEO-FFI Costy i McCrae w polskiej adaptacji B. Zawadzkiego, J. Strelau, P. Szczepaniaka i M. Śliwińskiej;Kwestionariusz KBSE M. Pawelec i J Łukasiewicza oraz ankieta socjodemograficzna A. Mazur.


Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bardziejewska, M. (2013). Okres dorastania. Jak rozpoznać potencjał nastolatków? W: A. Brzezińska (red.), Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa (s.

-377). Gdańsk: GWP.

Boyd, D., Bee, H. (2008). Psychologia rozwoju człowieka. Poznań: Zyski S-ka.

Costa, P. T., McCrae, R. R. (1992). Neo PI-R professional manual. Odessa, FL:

Psychological.

d’Almeida, F. (2004). Manipulacja. Gdańsk: GWP.

Doliński, D. (2003). Poczucie winy i odczuwanie wstydu jako stany zwiększające podatność na manipulację. W: E. Zdankiewicz-Ścigała, T. Maruszewski (red.), Wokół psychomanipulacji (s. 31-44). Warszawa: Academica.

Forward, S., Frazier, D. (2011). Szantaż emocjonalny. Sopot: GWP.

Lamborn, S. D., Mounts, N. S., Steinberg, J., Dornbuscha, S. M. (1991). Patterns of

competence and adjustment among adolescentes from authoritative, authoritarian, indulgent and neglectfull families. Child Development, 62, 1049-1065.

Larson, R., Richards, M. (1994). Divergent realities: The emotional lives of mothers, fathers

and adolescents. New York: Basic Books.

Łukaszewski, W., Doliński, D., Maruszewski, T., Ohme, R. (2009). Manipulacja. Sopot:

Smak Słowa.

Mandal, E. (2008). Miłość, władza i manipulacja w bliskich związkach. Warszawa: PWN.

Margasiński, A. (2009). Skale Oceny Rodziny, Polska adaptacja FACES IV – Flexibility

and Cohesion Evaluation Scales Davida H. Olsona. Warszawa: PTP.

Mazur, A., Mazur, A. (2013). Związek samooceny i kryzysu w wartościowaniu z

występowaniem zjawiska szantażu emocjonalnego w relacjach partnerskich. Innowacje psychologiczne, 2, 2013, 177-189.

Pervin, L. A., Cervone, D.(2011) Osobowość. Teoria i badania. Kraków: Wydawnictwo

Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Plopa, M. (2011). Psychologia rodziny. Kraków: Impuls.

Oleszkowicz, A., Senejko, A. (2012). Dorastanie. W: J. Trempała (red.), Psychologia

rozwoju człowieka (s. 259-283). Warszawa: PWN.

Oleszkowicz, A., Senejko, A. (2013). Psychologia dorastania. Zmiany rozwojowe w dobie

globalizacji. Warszawa: PWN.

Pawelec, M., Łukasiewicz J. (2012). Szantaż emocjonalny w relacjach rówieśniczych. W: J.

Koperek (red.), Roczniki Nauk o Rodzinie i Pracy Socjalnej, 4,59, 299-312. Lublin: KUL.

Strelau, J., (2006). Psychologia. Gdańsk: GWP.

Trempała, J. (2012). Psychologia rozwoju człowieka. Warszawa: Wydawnictwo PWN.

Wolański, N. (2006). Rozwój biologiczny człowieka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Zawadzki, B., Strelau, J., Szczepaniak, P., Śliwińska, M. (1998). Inwentarz Osobowości

NEO-FFI Costy i McCrae. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych.

Ziemska, M. (1973). Postawy rodzicielskie. Warszawa: PWN.

Ziółkowska, B. (2013). Okres dorastania. Jak rozpoznać ryzyko i jak pomagać? W: A.

Brzezińska (red.), Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa (s. 378-421). Gdańsk: GWP.


Zewnętrzne odwołania

  • Obenie nie ma zewnętrznych odwołań.