Kontrola emocji u ofiar i sprawców szantażu emocjonalnego w bliskich związkach

Anna Mazur

Streszczenie


Szantaż emocjonalny jest definiowany jako potężna forma manipulacji. Jego cechą charakterystyczną jest nadmierna ufność oraz bezrefleksyjność ofiary, stanowiąca kluczowy warunek uległości, a także brak zaufania społecznego manipulatora. Podłożem szantażu emocjonalnego jest lęk sprawcy, który obawiając się, iż nie uzyska tego, czego pragnie, ucieka się do manipulacji. Natomiast, ofiara chcąc uniknąć dezaprobaty partnera podporządkowuje mu swoje działania, często tłumiąc doświadczane negatywne uczucia i emocje. Ich nadmierna kontrola nasila skłonność do uległości w sytuacji psychomanipulacji oraz pogłębia problemy natury psychologicznej, utrudniając podjęcie działań ukierunkowanych na utrzymanie dobrej kondycji psychicznej, a także zdrowych relacji interpersonalnych. Szantażysta, dążąc do zdobycia pełnej władzy psychicznej nad bliską osobą, również poddaje kontroli doznawane emocje, co sprawia, że nie potrafiąc radzić sobie konstruktywnie z osobistymi doznaniami, dąży do rozładowania doświadczanych stanów kosztem bliskiej osoby.

Wyjaśniając naturę emocji człowieka należy odwołać się do relacyjnej teorii emocji Lazarusa, który definiuje je jako rezultat specyficznej interakcji między organizmem człowieka a środowiskiem.

Celem badań własnych było poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, czy szantaż emocjonalny jest zjawiskiem powszechnie występującym w bliskich związkach oraz ustalenie, czy istnieje związek pomiędzy kontrolą emocji negatywnych – gniewu, lęku i depresji a przyjmowaniem roli ofiary i sprawcy szantażu emocjonalnego w tych relacjach. Badana próba składała się z 64 osób dorosłych pozostających w bliskich związkach - 32 kobiet i 32 mężczyzn. Zastosowane narzędzia badawcze to Kwestionariusz KBSE M. Pawelec i J. Łukasiewicza oraz Skala Kontroli Emocji CECS M. Watson, S. Greera w polskiej adaptacji Z. Juczyńskiego.

Otrzymane dane wykazały, iż szantaż emocjonalny w bliskich związkach jest zjawiskiem powszechnie występującym. Analizy korelacyjne ujawniły, iż istnieje wprost proporcjonalny związek między przyjmowaniem roli ofiary a kontrolą emocji negatywnych - gniewu, lęku i depresji. Ponadto wykazano, że pełnienie roli sprawcy dodatnio koreluje z tłumieniem lęku. Otrzymane wyniki mogą być pomocne w konstruowaniu programów profilaktycznych i pomocowych, wspierających osoby w ich funkcjonowaniu i budowaniu prawidłowych relacji interpersonalnych.


Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


d’Almeida, F. (2004). Manipulacja. Gdańsk: GWP.

Ekman, P. (2011). Emocje ujawnione. Gliwice: Wydawnictwo Helion.

Forward, S., Frazier D. (2011). Szantaż emocjonalny. Sopot: GWP.

Juczyński, Z. (2009). Narzędzia pomiaru w promocji i psychologii zdrowia. Warszawa: PTP

Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.

Lazarus, R. S. (1991). Emotion and Adaptation. New York: Oxford University Press.

Lazarus, R. S. (1998). Ocena poznawcza. W: P. Ekman, R. J. Davidson (red.), Natura emocji (s. 183-190). Gdańsk: GWP.

Łosiak, W. (2011). Psychologia emocji. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Łośgraf.

Łukaszewski, W., Doliński D., Maruszewski T., Ohme R. (2009). Manipulacja. Sopot: Smak

Słowa.

Matsumoto, D., Yoo, S. H., Hirayama, S, Petrova, G. (2005). Development and validation of a

measure of display rule knowledge: The display rule assessment inventory. Emotion, 5, 23- 40.

Olszewska, A., Zielińska U. (2006). Psychomanipulacja. Wrocław: ASTRUM.

Pawelec, M., Łukasiewicz J. (2012). Szantaż emocjonalny w relacjach rówieśniczych. W:

ks. J. Koperek (red.), Roczniki Nauk o Rodzinie i Pracy Socjalnej,4,59. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.

Saarani, C. (1997). Coping with aversive feelings. Motivation and Emotion, 21, 45-63.


Zewnętrzne odwołania

  • Obenie nie ma zewnętrznych odwołań.